YİVLİ AV TÜFEĞİ BALİSTİĞİ
Kemal Elitemiz
Mühendislerin ve fizikçilerin ince hesaplarına girmeden, yivli av tüfeklerine ait uygulanabilir genel doğrulardan bahsedecek olursak.
Genel bakış: Belli bir mesafeye ayarlanmış tüfeğinizle ve bu mesafede bulunan hedefte en azından üç merminiz gurup yapacak şekilde yer almışsa arazide av yapmaya hazırsınız demektir. Şimdi burada neler olduğuna bir bakalım. Tetiği çekmenizle birlikte ateşleme pimi mermi kovanının arkasındaki kapsüle çarpar, kapsül, önündeki barutu tutuşturur. Mermi kovanının içinde hızla yanan barut sıcak gazlar oluşturarak önündeki mermi çekirdeğini artan bir güçle namluya doğru iteler. Namlu boyunca ilerleyen mermi çekirdeği, namlu ucundan çıkıncaya kadar namlu içinde yer alan yiv-set sebebi ile kendi etrafında dönmeye başlar. Namluyu terk eden mermi kendi etrafında dönerek ilerler ve belirlenen mesafedeki hedefe çarpıp duruncaya kadar yoluna devam eder. Bu arada hava molekülleri sürtünme sebebi ile mermiyi gitgide yavaşlatır ve mermi çekirdeği, yer çekimi gücünün etkisi ile düşmeye başlar. Mermi çekirdeği namluyu terk eder etmez yükselme eğiliminde değildir düşme eylemindedir. Bu nedenle tüfeklerdeki nişan sistemi oluşturulurken, namlu doğrultusu belli belirsiz üstte tutulmuştur. Böylece yukarı doğru küçük bir açıyla namluyu terk eden merminin düşme değerleri biraz azaltılmış olur. Bu küçük açı sebebi ile namluyu terk eden mermi çekirdeği nişan hattının üzerine doğru hafifçe yükselerek ilerler belli bir süre sonra düşmeye başlar ve nişan hattını keser. İşte bu nokta nişanınızı ayarladığınız hedef noktasıdır.
Bu noktadan sonra mermi çekirdeğinin hızı yatay olarak gittikçe azalır ve düşmesi hızlanır.
Hedefiniz tüfeğinizi ayarladığınız mesafeden 25 yarda daha yakında ise merminiz hedeften birkaç inç. Yukarıya isabet edecektir ya da hedefiniz nişan ayar noktasından 25 yarda daha uzakta ise üst vuruşunuzdan daha fazla alt vuracaksınız demektir. Hedef nişan noktanızdan 50 yarda daha ilerde olursa düşüş daha da artar.
Masal, mucize ve temel fizik:
Mermilerde tabiattaki diğer nesneler gibi tabiat kanunlarına tabi olan fiziksel bir maddedir. Hareket ve devinim kanunlarının temel esasına göre duran veya hareket eden nesneler, dış etkenler olmadıkça konumlarını muhafaza ederler. Namlu içinde duran mermiyi harekete geçiren fiziksel etken, genişleyen barut gazları ve yivsetlerdir. Hareketi yavaşlatan fiziksel güç ise; hava sürtünmesi ve yer çekimidir.
Yanlış algıların ve tartışmaların çoğu mermi çekirdeğinin kararlı bir seyir izlediği yönündedir. Yer çekimi gücünün mermi çekirdeğine olan etkisi, eğimli atışlarda atış açısına bağlı olarak değişir.
Bu güçler önemsenmeden kararlı bir isabet elde etmek mümkün değildir. Buna ilaveten küçük etkenlerde vardır çapraz rüzgâr sağ sol sapmalara yol açabilir. Bu temel konuların iyice kavranmadan, bilinmeden yapılan tartışmalar masal ve mucize halini alacaktır, kayadan kayaya atlayan tekeyi havada 300 metreden vurmak gibi masallar: sık ormanda sadece bir kulağı görülen geyiğin tam kulak deliğine nişan alınıp merminin öteki kulaktan çıktığı gibi mucize atışlar anlatılacaktır, bunlar önemsenmemelidir.
Mermi, atılan cisim harici bir güçle harekete geçer ve dış güçler tarafından, duruncaya kadar etkilenir.
Mermi yolu -Trajectory; merminin havada izlediği kavisli yoldur. Teorik olarak mermi yolu hava direncinden dolayı yavaşlamaya tabi olduğu için paraboliktir. Bu sebepten tüfek balistiğinin en önemli olgusudur.
Ballistic- Atış Bilimi: Kalibreye, namluya, yiv set oranına, barut miktarına mermi çekirdeğinin ağırlığına, mesafeye ve atış açısına göre Mermi yolunun belirlenmesi ile ilgili bilimdir. Top mermisinden tabanca mermisine kadar hatta füzelere kadar geniş bir yelpazeyi kapsayan bilim dalıdır.
Tüfek: mermiye namlu içinde kendi etrafında dönme hareketi sağlayan namlu içi spiral yivsete sahip olan silahtır. Yapı olarak hava sürtünmesini en aza indirecek şekilde tasarlanan mermi çekirdeği kendi etrafında dönerek havada ilerlerken bu dönme hareketi mermiye en az sürtünme düzgün ve kararlı hareket sağlar bu bize mermi çekirdeğinin mermi yolunu anlamamızı ve düzgün hesaplama yapmamızı kolaylaştırır.
Yivset kıvrım oranı -Twist Rating: mermi çekirdeğinin namlu içinde dönme hareketine başlatıp kendi etrafında bir turu tamamladığı, yivsetin namlu içi mesafesidir. Bir tur 10 inç. Mesafede tamamlanmışsa 1/10’’ şeklinde ifade edilir.
Mermi enerjisi- Bullet energy: mermi çekirdeğinin enerjisini çekirdeğin ağırlığı ve hızı belirler. Ağırlığı sabit olan merminin hızı namluyu terk eder etmez düşmeye başlar ve mermi gittikçe azalan bir şekilde hız kaybeder, buna bağlı olarak enerjisini de kaybetmeye başlar. Hedefe çarpma anında, kalan enerjisinin tamamını hedef noktasına aktarır.
Nişan alma - Sighting: nişan hattı ( line of sight ) tüfekle hedef arasındaki kuş uçuşu diye tabir ettiğimiz düz hattır. Nişan alma ( Sighting ) ise tüfeğinizin kalibresi ve mermisinin mermi yolu ( trajectory ) nişan hattına göre ayarlanması demektir. Bu ayarlama tüfek üzerindeki nişangâh sistemi ( göz-gez –arpacık ) olduğu gibi optik sistemlerle ( tüfek dürbünü, reddot vs) de yapılabilir.
Nişan almada dikkat edilecek hususlar: namluyu terk eden merminin hareketi bir yay çizdiği için düz olan nişan hattını iki kere keser, ilki namluya yakındır bunun sebebi namlu yapım gereği olarak biraz yukarıya doğru olan açıda tüfeğe sabitlenmiştir. Sonra nişan hattını üzerine yükselir ikinci kere düşme sırasında nişan hattı ile buluşur.
Nişan ayarlaması: tüfek üzerinde yer alan nişangâhlardan göze yakın olanıyla yakınlık ve uzaklık ayarları yapılır, burada yanda bulunan ayarlama sistemi size atışın sağa ve sola doğru düzeltilmesi ayarlarını yapmanızı sağlar. Namlu ucunda ki arpacık hedefin tüfekle bütünleşmesini sağlar.
Dürbünlü tüfekte mermi yolu ( trajectory )
Tüfek dürbünlerinin çoğu namludan 3,5-4cm kadar yüksekte sabitlenmiştir. Bu durumda namlu ucu dürbünün merkezinden hedefe uzanan nişan hattının altında kalacağından ilk kesişme noktası hızları ve ağırlıkları yakın olan çoğu mermiye göre 25 yarda da olacaktır.(point blank range) Yine bu mermilere göre ikinci kesişme noktası(zero point) genellikle 150 ile 200 yarda arasında olacaktır. Bu mesafede mermi çekirdeğinin yükselmesinin en üst seviyesine mid-range trajectory denir bu genelde 2–4 inç arasıdır. Mermi çekirdeği hedef noktasından uzaklaştıkça düşme gösterir bu düşmenin mid range miktarı olduğu 2–4 inç düşüş mesafesine maximum point blank range denir.
Hız Uyumu-Velocity Compromise: Mermi yoluna ( trajectory) etki eden en büyük faktör, merminin namlu çıkış hızıdır (Muzzle velocity). Yer çekimi gücü dünya üzerindeki her maddeyi aynı oranda çeker bu ise: 32 ft/sec.2 bu gücü geciktiren hızdır. Hız çekim gücü ile aynı olursa madde düşmeden dünyanın etrafında döner. Uydular bu metotla yörüngede kalır. Yüksek hıza sahip mermilerin mermi yolu dar kavislidir Düşük hızda hareket eden mermiler daha derin bir kavis yapar, yolu uzar bu yüzden enerji kaybederler.
Enerji Uyumu-Energy Compromise: Enerjiyi belirleyen mermi çekirdeğinin ağırlığı ve hızıdır. Avcılar mermilerinin avlarında fazla hasara sebep olmayacak yeterli miktarda enerjiye sahip olmasını isterler. Bu yüzden ava uygun kalibre, mermi ağırlığı ve hız uyumlu olmalıdır. Etkili enerji bu uyuma göre verimli olarak elde edilir.
Mermi Seçimi: bu konularda çoğunlukla bilgi kaynağımız Amerika olduğu için, değimler ve ölçüler bu kaynaklarda belirtilen değerler üzerinden sizlere aktarılmaktadır.
Mermi ağırlığı (bullet Weight) W grain olarak 1 grain = 64,79891 milligrams
Hız (Velocity) feet per second, her saniyede katedilen feet mesafesi
1 feet (foot) = 0,30480 m 304,80 mm 12 inc.
Energy E in foot pounds is: E = W x V x V / 450450
Bir foot mesafede bir pound (0,45359237 kilogram) ağırlığında etki yapan güç.
Enerji kalibreye bağımlı değildir. Herhangi bir kalibrede namlu çıkış hızı 2800 feet per second (fps) olan 100 grain ağırlığındaki bir mermi çekirdeğinin namlu çıkış enerjisi 1740 foot pounds olur. Bu mermi 200 yarda da enerjisini 1500 foot pounds olarak korur. Enerji kütle ile orantılı olduğu için 200 grain ağırlığındaki mermi iki katı enerjiye sahiptir. Enerji hızın karesi ile orantılı olduğundan hız faktörü enerjiyi etkileyen en büyük etkendir.
Kemal Elitemiz
Temmuz – 2010 - Konya
Son Yorumlar
RSS